İnsanlığın derin tarihine ışık tutan arkeolojik, antropolojik ve antik DNA verileri eşliğinde, insanın nasıl bir varlık olduğunu, ortaklaşma ve rekabet stratejilerinin nasıl geliştiğini anlamak.

Gerekçe: İçinde bulunduğumuz yüzyıl; yapay zekâ devrimi, küresel ekolojik krizler ve politik belirsizlikler gibi türümüzün varoluşsal sınırlarını test eden devasa kırılmalara sahne olmaktadır. Bu karmaşık sorunlarla başa çıkabilmek için, modern çağın teknolojik ve ekolojik kaygılarına günübirlik sosyolojik yanıtlar aramak yerine, arkeolojik verileri ve antik DNA bulgularını merkeze alarak bir "derin zaman" perspektifiyle, "insan" dediğimiz canlının kültürel davranışının temellerinin anlaşılmasına yönelik kavrayış ve bilgilendirme de gerekli hale gelmiştir.  

İnsanın kültürel ve biyolojik bir varlık olarak serüvenini, paleoantropolojik ve arkeolojik bulgular ışığında tanımlamak,

İnsanlık tarihi boyunca karşılaşılan ekolojik darboğazlarda, temel hayatta kalma mekanizmaları olan ortaklaşma (dayanışma) ve rekabet stratejilerinin nesnel kültür ve sembolik iletişim ögeleriyle nasıl şekillendiğini analiz etmek,

Antik DNA verilerini kullanarak, tarih öncesi popülasyonların göçlerini, diğer insan türleriyle (örn. Neandertaller) etkileşimlerini ve çevresel adaptasyon süreçlerini açıklamak,

Geçmişteki büyük iklimsel ve coğrafi dönüşümlere verilen kültürel/biyolojik yanıtları, insanın "doğası" ve varoluşuna dair varsayımlar ve disiplinlerarası bilimsel kanıtlar (biyoarkeoloji, genetik, antropoloji) üzerinden eleştirel bir yaklaşımla değerlendirebilmek.

Arkeoloji, sosyal bilim, biyoloji öğrencileri ve/veya konuyla ilgili yetişkinler.

1. Hafta: Derin Zaman ve İnsan

Paleoantropolojinin temel bulguları. İki ayak üzerine kalkışın (bipedalizm) ve beyin büyümesinin (ensefalizasyon) maliyeti.

İlk taş alet teknolojileri ve "insanlık durumu"nun inşası. Alet yapımının bilişsel evrimle ve doğaya müdahale kapasitesiyle olan ilişkisi.

Ateşin evcilleştirilmesi ve beslenme: Pişirmenin biyolojik ve sosyal sonuçları; sindirim sisteminden beyin gelişimine kadar "insanı insan yapan" ilk büyük enerji devrimi.

Neandertaller, Denisovalılar ve Biz: Fosillerin ötesine geçmek; paleogenetik verilerin insanlık tarihini nasıl baştan yazdığının hikayesi.

Genetik Miras ve Melezlenme: Diğer insan türleriyle kurulan temasların, bugünkü bağışıklık sistemimiz ve biyolojik adaptasyonlarımız üzerindeki doğrudan izleri.

2. Hafta: Bilişsel Sıçramalar ve Sembolik Düşünce:

Homo sapiens'i diğer türlerden ayıran şey zekâ mıydı, yoksa esnek iş birliği yeteneği mi?

Dilden önce beden, mekân ve nesne ilişkilerinde düzenin ilk belirtileri

Aşölyen el baltası, beden süslemeleri, renk kodları, ölüm ve yaşam arasında mağaralarda anlam

3. Hafta: Bedensel temsillerden nesnel temsillere karmaşık sembolik anlatıların ortaya çıkışı

Buzul Çağları ve Göç Rotaları: Genetik verilerle insanın Afrika'dan çıkışı ve gezegene yayılımında iklim değişikliklerinin itici gücü.

Mağara Sanatı ve “Venüs” Heykelcikleri

Eşitlikçi topluluklarda paylaşım ekonomisi ve grup içi dayanışma (altruizm) mekanizmaları

4. Hafta: Holosen'e Geçiş ve Yeni Stratejiler:

İklimin dengelenmesiyle değişen beslenme stratejileri, geniş spektrumlu avcılık-toplayıcılık ve tarıma giden yoldaki ilk ekolojik baskılar.

Göbeklitepe’den Çatalhöyük’e değişim ve Neolitik yaşam tarzının yayılımı. Aidiyetten Mülkiyete mekân ve nesne ilişkilerinin değişimi

5. Hafta: Anadolu Medeniyetleri Müzesi Gezisi

Gezinin temel amacı, "insanı insan yapan" unsurların maddi kültürdeki izlerini sürmektir.

Bilişsel Devrim ve Sembolizm: Alt ve Orta Paleolitik’ten itibaren alet teknolojisindeki gelişimin (örneğin el baltalarındaki simetri) zihinsel kapasiteyle ilişkisini analiz etmek.

Adaptasyon Stratejileri: İklimsel değişimlere karşı geliştirilen teknolojik yanıtları (obsidyen kullanımı, kemik aletler) anlamak.

Soyut Düşünce ve İnanç: Erken dönem sanat objeleri, figürinler ve ölü gömme adetleri üzerinden ritüelistik ve sembolik davranışın kökenlerini tartışmak.

Nesne Değerlendirme Ödevi: Öğrenci bir nesne seçmeli ve şu soruya yanıt aramalıdır: "Bu nesne veya mimari öge, insanın doğayla olan ilişkisini veya sosyal organizasyon yapısını nasıl yansıtıyor?"

6. Hafta: Geleceğin Arkeolojisi: Yapay Zekâ ve Yeni Ekolojiler Eşiğinde İnsan

Şiddet insan doğasının ayrılmaz bir parçası mı, yoksa mülkiyet ve kaynak kısıtlılığının bir sonucu mu?

Avcı-toplayıcı beyinlerimiz ve genetik altyapımız ile 21. yüzyılın dijital, hareketsiz ve hiper-uyarıcı dünyası arasındaki biyolojik ve psikolojik çatışma.

İlk taş aletten yapay zekaya, teknolojinin dışsallaştırılmış bir bilişsel organ olarak evrimi.

Ekstrem iklim krizleri, biyoteknoloji ve yapay zekâ çağında "insan doğası" kavramının yeniden tanımlanması. Geçmişin hayatta kalma stratejileri geleceği kurgularken bize nasıl bir kılavuzluk edebilir?