Arkeoloji, Antik DNA ve Mitoloji Eşliğinde Neolitik Devrim

ÖN KAYIT

15 ya da daha fazla kişi için mi alacaksınız?

KURUMUNUZA ÖZEL TALEP

Amaç

Dersin temel amacı; Anadolu ve çevre coğrafyalarda gerçekleşen Neolitik Dönüşümü (avcı-toplayıcılıktan yerleşik hayata geçiş), arkeolojik bulgular, antik DNA (aDNA) analizleri ve mitolojik anlatılar ışığında disiplinlerarası bir perspektifle incelemektir. Bu doğrultuda şunlar hedeflenmektedir:

Bilimsel Doğruluk: Göbeklitepe ve Çatalhöyük gibi popüler alanlar üzerinden sosyal medyada yayılan spekülatif veya yanlış bilgileri, güncel ve kanıta dayalı bilimsel verilerle düzeltmek.
Kavramsal Gelişim: Neolitik kavramının tarihsel süreçteki gelişimini ve kuramsal çerçevesini öğrenciye aktarmak.
Kökensel Analiz: Mülkiyet, sosyal hiyerarşi, aile yapısı ve inanç sistemleri gibi günümüz toplumsal yapısını şekillendiren temel olguların Neolitik Dönem'deki kökenlerini analiz etmek.
Biyokültürel Etki: Tarım ve yerleşik yaşamın insan biyolojisi, beslenmesi ve genetiği üzerindeki somut etkilerini güncel genetik kanıtlarla ortaya koymak.

Gerekçe: Neolitik Dönem, insanlık tarihinin en radikal kırılma noktası olmasına rağmen, günümüzde popüler kültürün ve dijital dezenformasyonun etkisiyle en çok yanlış anlaşılan dönemlerden biri haline gelmiştir. Bu dersin verilmesi şu nedenlerle elzemdir:

Bilgi Kirliliği ile Mücadele: Özellikle Anadolu arkeolojisine dair artan yoğun ilginin, bilimsellikten uzak yorumlarla gölgelenmesini engellemek ve akademik bir süzgeç sunmak.
Disiplinlerarası İhtiyaç: Geleneksel arkeolojik verilerin artık tek başına yeterli olmadığı günümüzde; antik DNA çalışmaları ve genetik kanıtları arkeolojik verilerle sentezleyebilen bütüncül bir yaklaşıma duyulan ihtiyaç.
Sosyo-Ekonomik Miras: İnsanoğlunun doğayı "kontrol edilebilir" görmeye başlamasıyla başlayan sürecin; ekolojik krizlerden toplumsal eşitsizliklere kadar bugün hala yüzleştiğimiz sorunların temeli olması.
Anadolu’nun Stratejik Önemi: Neolitik Dönüşümün ilk kez ve en özgün haliyle yaşandığı Anadolu coğrafyasının, dünya tarihsel mirası içindeki yerini bilimsel verilerle vurgulama gerekliliği.

Eğitimin Hedefleri:

Günümüz dünyasını ve değişimini yorumlarken, Neolitik Devrim sırasında meydana gelen köklü sosyal ve ekonomik değişimlerin neler olduğunun anlaşılması.

Göbeklitepe ve Çatalhöyük gibi kilit Anadolu Neolitik yerleşimleri hakkında popüler kültür ve sosyal medyada yayılan spekülatif bilgilerin, güncel arkeolojik ve genetik veriler kullanılarak, bilimselliğinin değerlendirilmesi.

"Neolitik" kavramının tarihsel gelişimi ve avcı-toplayıcılıktan yerleşik hayata geçiş modellerinin kuramsal çerçeveler yardımıyla açıklanması,

Tarım ve evcilleştirme süreçlerinin, insan biyolojisi, beslenme alışkanlıkları ve genetiği (antik DNA) üzerindeki etkilerinin nedensellik bağlamında analiz edilmesi,

İnsanın doğayı algılayışındaki değişimin; doğanın "kontrol edilebilir ve evcilleştirilebilir" bir kaynağa dönüşme sürecinin ekolojik ve ekonomik sonuçlarıyla birlikte değerlendirilmesi,

Aile yapısı, mülkiyet kavramı, inanç sistemleri ve toplumsal hiyerarşi gibi günümüz modern sosyal kurumlarının kökenlerinin, Neolitik dönem bulgularıyla ilişkilendirilmesi,

Arkeolojik materyalleri, genetik kanıtları ve mitolojik anlatıları disiplinlerarası bir yaklaşımla sentezleyerek, erken insanlık tarihine dair kemikleşmiş varsayımların eleştirel bir yaklaşımla yeniden değerlendirilmesi.

Başvuru Koşulları

Arkeoloji, sosyal bilim, biyoloji öğrencileri ve/veya konuyla ilgili yetişkinler.

Süre

18 Ders Saati

Eğitim Dili

Talebe göre Türkçe veya İngilizce verilebilir.

Belgelendirme

Eğitim sonunda katılımcıların Anadolu Medeniyetleri Müzesinde seçtikleri Neolitik Dönem’e özgü bir obje ile ilgili akademik bilgileri derledikleri ortalama 5000 kelimelik bir araştırma/derleme metni yazmaları beklenmektedir. Detayları, müze gezisi kısmında verilmiştir.

Eğitim sonunda, % 70 devam zorunluluğunu sağlayan katılımcılar “Başarı Belgesi" almaya hak kazanacaklardır. %70 devam zorunluğu sağlayan ve uygulanacak sınavda başarı gösteremeyen katılımcılar "Katılım belgesi" almaya hak kazanacaktır.

Eğitmenler

Prof. Dr. Çiğdem Atakuman

Konu Başlıkları

Hafta 1: Evcilleşme ve Evcilleştirme: Kişiler, Mekanlar ve Doğa ile Kurulan Yeni İlişki

Neolitik Kavramının Arkeoloji Tarihindeki Gelişimi: 19. yüzyıldan Gordon Childe’a "Tarım Devrimi" hipotezi ve günümüzde Neolitik kavramına kuramsal yaklaşımlar.

Avcı-Toplayıcılıktan Yerleşik Hayata: İnsan toplulukları neden yerleşik yaşama geçti? İklimsel, nüfus temelli ve sosyal teorilerin karşılaştırması.

Ekolojik Kırılma ve Evcilleştirme: Doğanın "içinde bir parça" olmaktan, doğayı "kontrol edilebilir ve evcilleştirilebilir" bir nesneye dönüştürme fikrinin felsefi ve arkeolojik kökenleri. Bitki ve hayvan domestikasyonunun (evcilleştirme) ilk kanıtları.

Tarımın İnsan Bedenindeki Maliyeti: Karbonhidrat ağırlıklı beslenmeye geçişin fizyolojik etkileri. İskelet kalıntıları üzerinden zooarkeolojik ve biyoarkeolojik verilerle Neolitik dönem hastalıkları, yaşam süresi ve stres göstergeleri.

Hafta 2: Tarımdan Önce Yerleşiklik: Anadolu, Mezopotamya ve Levant Bölgelerinde Neolitik Süreç

Sosyal medya ve alternatif tarih anlatılarında Göbeklitepe spekülasyonları ile bilimsel verilerin karşılaştırmalı analizi.

Eriha, Göbeklitepe, Karahantepe, Nevalı Çori ve Çayönü yerleşimlerinde ilk yerleşik avcı-toplayıcıların hayatı.

Aşıklı Höyük, Boncuklu Höyük ve Çatalhöyük örneklerinde mekân organizasyonu, ev içi yaşam ve mimarinin evrimi.

Avcı-toplayıcıların inanç sistemleri, tarih evleri ve anıtsal mimari.

Hafta 3: Büyük yayılım: Arkeolojik Veriler Işığında Batı Anadolu ve Avrupa Neolitikleşmesi

Çatalhöyük ve sonrası: Batı Anadolu ve Marmara Neolitikleşmesi

Balkanlar ve Ege’de Neolitik Dönem

Obsidyen iletişim ağları

Neolitik Paket kavramı

Hafta 4: Antik DNA Eşliğinde Neolitik Dönüşüm ve Yayılım

Anadolu Gen havuzunun oluşumu ve değişimi

Batı Anadolu Neolitikleşmesi yerel mi yoksa doğudan göçlerle mi oldu?

Avrupa’ya yayılımın sosyal ve ekonomik altyapısı

Hafta 5: İnanç Sistemleri, Mitoloji ve Toplumsal Cinsiyet Dönüşümlerini Anlamak

Önce İnsan “evcilleşti”

Eşitlikçilikten, mülkiyet ve hiyerarşinin doğuşuna arkeolojik izler

Modern "Ana Tanrıça" Mitosları ve Gerçekler: Toplumsal cinsiyet, aile yapısının değişimi ve doğurganlık/bereket kültü etrafında şekillenen modern varsayımların arkeolojik ve DNA verileri ile bilimsel analizi.

Avcı toplayıcı mitlerinden kent mitlerine: Neolitikle dönüşen ideolojileri, yaşam biçimini ve yayılan geleneklerin doğasını anlamak.

Hafta 6: Anadolu Medeniyetleri Müzesi Gezisi

Bu ders, Neolitik süreci sadece kronolojik bir dönem olarak değil, günümüz modern toplumunun (mülkiyet, aile, beslenme, hiyerarşi) temellerinin atıldığı bir "kırılma noktası" olarak ele almaktadır.

Eğitim sonunda katılımcılardan beklenen 5000 kelimelik araştırma metni için müzede seçecekleri bir obje veya mimari öge üzerinden şu sorulara odaklanmaları istenmektedir:

Nesnenin Biyografisi: Objenin arkeolojik bağlamı (nerede, nasıl bulundu?) ve teknolojik özellikleri nelerdir?
Bilimsel Eleştiri: Bu nesne hakkında sosyal medyada veya popüler kültürde dolaşan yanlış bir algı var mı? Güncel Antik DNA veya arkeolojik veriler bu algıyı nasıl değiştiriyor?
Neolitik Devrim'deki Rolü: Bu nesne; yerleşik yaşam, tarım, inanç veya sosyal hiyerarşi gibi Neolitik dönüşümün hangi ayağını temsil ediyor?
Günümüze Yansıması: Bu nesnenin temsil ettiği kavram (örneğin bir mühür ise "mülkiyet", bir figürin ise "toplumsal cinsiyet", bir iskelet ise "sağlık/genetik") günümüz dünyasında nasıl bir karşılığa sahiptir?

Örnekler:

İnsanın kendisini doğanın bir parçası görmekten, onu kontrol edilebilir bir nesneye dönüştürme sürecini (domestikasyon) yansıtan buluntuları (öğütme taşları, oraklar, evcilleştirilmiş hayvan kemikleri) inceleyerek, bu zihniyet değişiminin günümüz ekolojik kriziyle bağını kurmak.

Kerpiç ev modelleri, mühürler (mülkiyetin kanıtı) ve prestij eşyaları (obsidyen aynalar, boncuklar) üzerinden; eşitlikçi toplumdan hiyerarşik ve mülkiyet odaklı modern toplum yapısına geçişin ilk somut izlerini analiz etmek.

Müzedeki meşhur figürinleri (örn. Çatalhöyük oturan kadın figürü) popüler kültürdeki "Ana Tanrıça" spekülasyonlarından arındırarak, güncel arkeolojik ve genetik veriler ışığında toplumsal cinsiyet ve inanç sistemleri bağlamında yeniden yorumlamak.

Böylece, katılımcıların müzedeki eserleri sadece "antik objeler" olarak değil, kendi yaşam biçimlerini, biyolojilerini ve inançlarını şekillendiren bir sürecin yaşayan kanıtları olarak görmeleri hedeflenmektedir.

ÖN KAYIT

15 ya da daha fazla kişi için mi alacaksınız?

KURUMUNUZA ÖZEL TALEP